Алматы қаласында 17–20 сәуір аралығында өткен Kazakhstan Artisan Initiative халықаралық қолөнер ретриті өз жұмысын аяқтады. Жоба Қазақстан мен АҚШ-тың дәстүрлі қолөнер шеберлерін біріктіріп, кәсіби және мәдени диалог алаңына айналды. Бұл алаң тәжірибе алмасуға және қолөнер өнерінің болашағын талқылауға мүмкіндік берді.
Жоба екінші жыл қатарынан Қазақстан қолөнершілер одағы мен Смитсонов институтының бірлесуімен, Chevron компаниясының қолдауымен жүзеге асырылып келеді. Осы уақыт ішінде бастама мәдени мұраны сақтауға бағытталған ұзақ мерзімді платформаға айналды.
2025 жылы Смитсонов институтының Халық өмірі және мәдени мұра орталығының сарапшылары Қазақстанға келіп, жергілікті шеберлермен танысып, үш жылдық ынтымақтастық жоспарын әзірледі. Бағдарлама аясында Алматы, Шымкент, Тараз және Түркістан қалаларында іс-шаралар өтті. Сондай-ақ кәсіби кездесулер, жастарды қолөнерге тарту мәселелері бойынша талқылаулар және қазақстандық шеберлердің АҚШ-тағы тағылымдамалары ұйымдастырылды.
Атыраудан ежелгі Сарайшыққа дейін
Ретритке қатысушылардың бірі — Атырау қаласының шебері Зинат Орынбасарова. Ол бұрын «Ақ Жайық» газетінің журналисі болған, бүгінде ежелгі Сарайшық қаласының керамикалық дәстүрін жаңғыртып жүрген шебер.
Шебердің айтуынша, қолөнерге қызығушылық бала кезінен басталған. Отбасында шығармашылық пен қолмен еңбек етуге ерекше мән берілген. Кейін ол Жайық өзені жағасынан саз балшық тауып, өз бетінше бұйымдар жасай бастаған.
Ирландияға жасаған сапары оның көзқарасын түбегейлі өзгертті. Ол онда тарихи мұраға деген ерекше құрметті көріп, қазақтың дәстүрлі қолөнерін жаңғырту қажеттігін терең түсінген.
Сарайшық қаласы оның басты шабыт көзіне айналды. Ол археологиялық қазбалардан табылған керамика үлгілерін зерттеп, ежелгі технологияларды меңгерді. Шебер шеңберін сызба бойынша жасатып, арнайы пешті шетелден алдырған. Кейін Түркістанда шебер Абай Распаевтан тәлім алған.
2005 жылы ол Сарайшықта өз шеберханасын ашып, бүгінде балаларға, ересектерге және ерекше қажеттілігі бар адамдарға арналған шеберлік сабақтарын өткізеді.
Kazakhstan Artisan Initiative жобасына қатысу Зинат Орынбасарова үшін кәсіби тұрғыдан маңызды кезең болды.
«Мен ұзақ уақыт өзімді шебер деп айтуға жүрексіндім. Бірақ саз балшықпен жұмыс істеу және осы жобаға қатысу маған бұл — жай хобби емес, менің жолым әрі жауапкершілігім екенін түсіндірді», — дейді ол.
Ретрит барысында әр өңірден келген шеберлер — қышшылар, зергерлер, кілем тоқушылар — өз тәжірибелерімен бөлісіп, қолөнердің қазіргі қоғамдағы рөлі туралы пікір алмасты. Бұл формат халық өнерінің тек техника емес, сонымен қатар мәдени жады мен ұрпақ сабақтастығы екенін көрсетті.
«Бұл тәжірибе маған сенім берді. Бүгінде мен өзімді қолөнерші әрі қазақтың дәстүрін жалғастырушы деп айта аламын», — дейді Зинат Орынбасарова.
Қазақстан қолөнершілер одағы, Смитсонов институты және Chevron серіктестігі мәдени мұраның тек музейлерде емес, шеберлердің қолында өмір сүріп жатқанын көрсетеді.
Әріптестердің қолдауымен қазақстандық шеберлер халықаралық фестивальдерге қатысып, өз еңбегін әлемдік деңгейде таныстыру мүмкіндігіне ие болды.
Kazakhstan Artisan Initiative жобасы дәстүрлі қолөнерді сақтап, оны кеңінен насихаттауға бағытталған маңызды платформаға айналуда.
Бүгінде Зинат Орынбасарова Сарайшық керамикасын қайта қалпына келтірумен айналысып, ежелгі бұйымдарға жаңа өмір сыйлауда.
