Қазіргі заманда технологияның дамуы адам өмірін жеңілдеткенімен, жаңа қауіп-қатерлерді де бірге ала келді. Соның бірі – лудомания, яғни құмар ойындарға тәуелділік. Бұрын құмар ойындар белгілі бір орындарда ғана ойналса, бүгінде интернет арқылы кез келген адам тәуліктің кез келген уақытында бәс тіге алады.
Смартфондағы бірнеше батырманы басу арқылы ақша ұтып алуға болады деген иллюзия көпшілікті арбайды. Алайда бұл – уақытша қызығушылық емес, адамның психологиясына, қаржылық жағдайына, тіпті тағдырына әсер ететін күрделі тәуелділік. Лудомания – ресми түрде мінез-құлықтық тәуелділікке жатқызылатын психологиялық дерт. Ол есірткі немесе алкоголь секілді физикалық затқа емес, ойын процесіне тәуелді болумен сипатталады. Адам алғашында қызығушылықпен немесе оңай табыс табу мақсатында ойнай бастайды. Ұтқан сәтте миға «қуаныш гормондары» бөлініп, адам сол сезімді қайта сезінгісі келеді. Ал ұтылған жағдайда «қайтарып аламын» деген оймен қайта-қайта бәс тігеді. Осылайша, тәуелділік шеңберіне түседі. Қазақстанда құмар ойындар нарығы соңғы жылдары қарқынды дамыды. Онлайн букмекерлік кеңселер мен казино жарнамалары әлеуметтік желілерде, түрлі платформаларда жиі кездеседі. Сарапшылардың мәліметінше, елде жүздеген мың адам букмекерлік жүйеде тіркелген. Кей зерттеулер халықтың шамамен 3–5 пайызы ойынға тәуелділік қаупі бар топқа жататынын көрсетеді. Бұл көрсеткіш аз көрінгенімен, оның артында мыңдаған отбасының мәселесі, күйзеліс пен қарызға батуы тұр.
Лудоманияның ең ауыр салдарының бірі – қаржылық күйреу. Тәуелді адам өз табысын ғана емес, несие қаражатын, жақындарының ақшасын, тіпті мүлігін де ойынға салуы мүмкін. Қарыз көбейген сайын психологиялық қысым артады. Нәтижесінде күйзеліс, ұйқысыздық, ашушаңдық пайда болады. Отбасылық жанжалдар жиілеп, сенім жоғалады. Кей жағдайларда бұл мәселе ажырасуға дейін апарады. Ең өкініштісі – кей адамдар шарасыздықтан заңсыз әрекеттерге баруы мүмкін. Жастар – тәуекел тобына жиі кіретін әлеуметтік топ. Себебі олар жылдам табысқа қол жеткізуді қалайды, ал әлеуметтік желідегі «жеңіл ақша» бейнесі шынайы өмірді бұрмалап көрсетеді. Блогерлер мен түрлі жарнамалар ойын арқылы тез байып кеткендей әсер қалдырады. Алайда көп жағдайда ұтылған адамдар туралы айтылмайды. Бұл – мәселенің көрінбейтін жағы. Мемлекет тарапынан лудоманиямен күресу бағытында бірқатар шаралар қабылданып келеді. Құмар ойын бизнесіне қатысты заңнамалар күшейтілді, борышкерлер мен әлеуметтік осал топтардың ойынға қатысуына шектеулер енгізілді. Сонымен қатар, құмар ойын орындарын арнайы аймақтарға шоғырландыру тәртібі бар. Психологиялық көмек көрсету орталықтары да жұмыс істей бастады. Дегенмен, заңмен шектеу қою жеткіліксіз. Ең маңыздысы – қоғамдағы сананы өзгерту.
Лудоманияның алдын алудың тиімді жолы – қаржылық сауаттылықты арттыру. Әр адам ақшаның еңбекпен келетінін, ал құмар ойын тұрақты табыс көзі еместігін түсінуі керек. Білім беру мекемелерінде жастарға қаржыны дұрыс басқару, тәуекелді бағалау туралы түсіндіру жұмыстары жүргізілуі маңызды. Сонымен қатар, спортқа, шығармашылыққа, кәсіпкерлікке қызығушылықты арттыру – бос уақытты тиімді өткізуге мүмкіндік береді. Лудомания – жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның мәселесі. Ол үнсіз басталып, үлкен трагедияға ұласуы мүмкін. Сондықтан әрбір адам өз таңдауына жауапкершілікпен қарауы тиіс. Құмар ойын ешқашан тұрақты бақыт пен байлық әкелмейді. Ал шынайы жетістік – еңбекпен, біліммен және табандылықпен келеді.
Ақбота Жалғауова
